Broedvogels

Natuurwetgeving

Alle vogels die van nature in het wild voorkomen op het grondgebied van de Europese Unie zijn beschermd via de Vogelrichtlijn, die in Nederland doorwerkt in de Omgevingswet (voorheen Wet natuurbescherming). Daarbij zijn vaste rust- en verblijfplaatsen van kwetsbare soorten die in Nederland voorkomen jaarrond beschermd. Er zijn in totaal 5 categorieën. De nesten van soorten uit categorie 1 t/m 4 zijn jaarrond beschermd. Nesten van categorie 5 zijn dat in beginsel niet, maar aanvullend onderzoek kan uitwijzen dat in een specifieke situatie tóch jaarrond bescherming geldt.

Categorie 1: Vogelsoorten die het nest ook buiten het broedseizoen als vaste rust- en verblijfplaats gebruiken. Een voorbeeld hiervan is de steenuil.
Categorie 2: Koloniebroeders die elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden. Een voorbeeld hiervan is de huismus.
Categorie 3: Vogels die ieder jaar op dezelfde plek broeden en afhankelijk zijn van bebouwing. Het gaat hier echter niet om koloniebroeders. Een voorbeeld hiervan is de kerkuil.
Categorie 4: Vogels die jaarlijks gebruik maken van hetzelfde nest. De vogels waar het om gaat gebruiken vrijwel altijd oudere nesten van andere vogelsoorten. Een voorbeeld hiervan is de ransuil.
Categorie 5: Vogels die vaak terugkeren naar de broedplek van het voorgaande jaar maar voldoende flexibel zijn om zich elders te vestigen als de oorspronkelijke broedplaats verloren gaat. Hun nesten zijn alleen tijdens het broedseizoen beschermd; uit aanvullend onderzoek kan blijken dat in een specifieke situatie alsnog jaarrond bescherming geldt. Een voorbeeld hiervan is de ekster.

Ransuil (Asio otus)

Naast de 5 categorieën is de zorgplicht een centraal onderdeel van de Omgevingswet. Die houdt in dat planten en dieren niet onnodig vernield, gedood of verstoord mogen worden. Negatieve handelingen mogen niet zonder reden plaatsvinden; als ze toch noodzakelijk zijn, dienen mitigerende maatregelen te worden genomen om de gevolgen te beperken.

Naast de wettelijke bescherming staan er 78 vogels op de Rode Lijst Vogels. De Rode Lijst heeft een belangrijke signaalfunctie en wordt door overheden en terreinbeheerders gebruikt bij beheerplannen, ook al heeft de lijst zelf geen directe wettelijke status.

Onderzoeksmethodiek

Voor onderzoek aan jaarrond beschermde nesten volgen wij de Soortinventarisatieprotocollen van het Netwerk Groene Bureaus; voor reguliere broedvogelmonitoring de SOVON-handleiding Broedvogelmonitoring (BMP).

Jaarrond beschermde nesten

Voor onderzoek naar (potentieel) jaarrond beschermde nesten voeren wij doorgaans 5 bezoeken uit in de periode maart–augustus, om gebruik van het projectgebied als vaste rust- en verblijfplaats te bevestigen of uit te sluiten. Waar nodig vullen wij dit in de wintermaanden aan met een nestencontrole: dan zijn de bomen kaal en zijn nesten gemakkelijker te lokaliseren, waarna in het broedseizoen kan worden vastgesteld of deze in gebruik zijn.

Voor enkele soorten gelden eigen, soortspecifieke onderzoeksprotocollen — onder andere voor huismus, gierzwaluw en steenuil. Wij volgen de werkwijzen uit de bijbehorende Kennisdocumenten van BIJ12.

BMP-A

BMP staat voor Broedvogel Monitoring Project, in 1984 opgestart door SOVON. Bij BMP-A worden alle territoriale broedvogels in een vast omlijnd gebied geteld, bij voorkeur met 8 tot 12 bezoeken in de periode maart–juni en 1 tot 2 aanvullende nachtbezoeken. Waarnemingen worden in het veld digitaal vastgelegd, met bijbehorende broedcode, en aan het einde van de onderzoeksperiode tot territoria geclusterd op basis van de BMP-richtlijnen.

BMP Weidevogels

BMP Weidevogels richt zich op een vaste lijst van 21 soorten weide- en akkervogels. Wij brengen het projectgebied met 5 bezoeken in kaart, hoofdzakelijk in de ochtenden van april tot en met juni. Ook hier worden waarnemingen in het veld digitaal vastgelegd en aan het einde van de onderzoeksperiode tot territoria geclusterd op basis van de BMP-richtlijnen.

Expertise

Adviesbureau E.C.O. Logisch heeft ruime ervaring met de bovengenoemde onderzoeksmethodieken. Zo is bijvoorbeeld een groot project uitgevoerd in de Pettemerduinen. Daarbij zijn alle territoriale broedvogels in een vast omlijnd gebied in kaart gebracht (BMP-A). Het eindresultaat betrof een overzicht van de verschillende broedvogels, met voor iedere soort een overzichtskaart met de aanwezige territoria.

Eén van de referentieprojecten voor BMP Weidevogels is uitgevoerd in gemeente Rotterdam. Bij dat project zijn alle territoria van de weidevogels in kaart gebracht.

Veelgestelde vragen over broedvogels

Wat zijn jaarrond beschermde nesten?

Vaste rust- en verblijfplaatsen van een aantal kwetsbare vogelsoorten zijn het hele jaar beschermd, ook buiten het broedseizoen. Het gaat onder andere om huismus, gierzwaluw, steenuil, kerkuil, ransuil en sperwer. Aantasting vereist mitigatie en meestal een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit.

Wanneer moet ik broedvogelonderzoek laten doen?

Bij sloop of renovatie van gebouwen waarop huismussen of gierzwaluwen kunnen broeden, en bij kap van bomen met mogelijke nestlocaties van roofvogels of uilen. De quickscan ecologie wijst de noodzaak uit; het soortgerichte onderzoek volgt in het broedseizoen.

Wat is de beste periode voor broedvogelonderzoek?

Voor huismus en gierzwaluw: april tot half juli, met meerdere ochtendbezoeken. Voor roofvogels en uilen kan een nestencontrole in de winter (zonder blad) handig zijn, gevolgd door bezetting-checks in het voorjaar. Voor BMP-A: 8 tot 12 bezoeken tussen maart en juni.

Mag ik in het broedseizoen werken?

Werkzaamheden mogen geen actieve nesten verstoren of vernietigen. Buiten het broedseizoen werken is altijd verstandig; binnen het broedseizoen alleen na een nestcheck door een ecoloog en met een ecologisch werkprotocol. Voor jaarrond beschermde nesten zijn werkzaamheden vrijwel nooit zonder vergunning toegestaan.

Wat is het verschil tussen BMP en een onderzoek naar jaarrond beschermde nesten?

BMP is een gebiedsdekkende telling van alle territoriale broedvogels en wordt vooral ingezet voor natuurmonitoring (SNL, terreinbeheer). Een onderzoek naar jaarrond beschermde nesten is een soortgericht onderzoek dat zich richt op kwetsbare soorten zoals huismus, gierzwaluw, steenuil en roofvogels, met als doel vast te stellen of werkzaamheden onder de Omgevingswet impact hebben op vaste rust- en verblijfplaatsen van die soorten.

Wilt u meer weten? Neem contact op:

Adviesbureau E.C.O. Logisch
E-mail: algemeen@eco-logisch.com
Tel.: 0172-576072